Figuur ergonomie

ERGONOMIE site.be

informatie en onderzoek over ergonomie

 

 

Glijzeilen: effectief bij het verplaatsen van mensen

 

Trekkrachten bij gebruik glijzeil: ergonomische benadering bij procedure "hogerop in bed".

Maertens Lieven 2010. Eindwerk technicus ergonomie.


 

In deze studie werden de trekkrachten gemeten tijdens het hogerop schuiven van patiënten in bed. Een glijzeil blijkt hieruit een noodzakelijk hulpmiddel bij het verplaatsen van mensen in bed. Een trekkracht mag niet hoger zijn dan 21 kg, wil men dat 90% van de vrouwelijke verpleegsters deze taak kunnen uitvoeren op een aanvaardbare manier, zou de trekkracht niet hoger mogen zijn dan 21 kg. De invloed van een glijzeil, een glijlaken, type matras, gewicht van de patiënt en positie van de benen werd opgemeten.

 

Patiënt hogerop schuiven in bed met een glijzeil.Glijzeilen in allerlei formaten.

 

Een glijzeil is effectief

De tiltechnieken hebben plaats gemaakt voor verplaatsingstechnieken. Mensen worden niet meer getild in bed, maar verschoven. Dat is reeds een aanzienlijke verbetering, maar een patiënt van 94 kg zwaar hogerop schuiven in bed vraagt nog steeds een zware krachtinspanning zonder hulpmiddelen (31,5 kg). Een glijzeil is een efficiënte oplossing en vermindert de vereiste krachten gemiddeld met 40%. Dit brengt de fysieke belasting op een aanvaardbaar niveau voor patiënten tot 94 kg met gebogen benen op een standaard koudschuim matras. Hoe lager de kracht, hoe beter uiteraard...

 

Type glijzeil
Trekkracht (kg)
Tillen volgens methode Dotte
39.5 kg
Schuiven zonder hulpmiddel
31.5 kg
Hyperglide® 70x70
17.78 kg
Hyperslide® 74x60
22.78 kg
HandyTube® 140x140
15.26 kg
Handi-slide® 122x71
15.6 kg
Phil-e-Slide® 122x71
16.98 kg
...
Koudschuimmatras densiteit 40kg/m³, patiënt 94 kg, benen geplooid.

 

Het verschil tussen een glijzeil en een glijlaken is dat een glijlaken slechts één laag betreft. Een glijzeil is steeds een "tunnel", dus twee gladde lagen op elkaar. De metingen met één glijlaken of twee glijlakens op elkaar bewijzen dat dit wel degelijk invloed heeft. Voor een liggende patiënt, dus met gestrekte benen, maakt dat een verschil van 40% en meer. Een groot glijzeil of een dubbele laag geniet dus de voorkeur. Het maakt weinig verschil uit of het glijlaken op of onder het steeklagen ligt.

 

Type glijlaken
Trekkracht (kg)
Schuiven zonder hulpmiddel
44.9 kg
Glijzeil Hyperglide 70x70
27 kg
1 Laken Lopital® Handysheet 185x90
32.74 kg
2 Lakens Lopital® Handysheet 185x90
20.32 kg
1 Laken Arjo® Maxisheet 198x107
39.36 kg
2 Lakens Arjo® Maxisheet 198x107
20.98 kg
Koudschuimmatras densiteit 40kg/m³, patiënt 94 kg, benen gestrekt.

 

Invloed van (zachte) anti-decubitismatrassen

Bij bedlegerige patiënten worden anti-decubitusmatrassen gebruikt om doorligwonden te voorkomen: traagschuim- of alterneringsmatrassen. Traagschuim neemt geleidelijk de vorm van het lichaam aan zodat de patiënt in een soort pasvorm komt te liggen. Dat maakt het verplaatsen uiteraard een stuk belastender (44.52 kg). Bij alterneringsmatrassen wordt afwisselend een deel meer of minder opgeblazen. Dit is iets gunstiger op vlak van de trekkrachten (40.62 kg). Een glijzeil is in deze gevallen een goede verbetering, de benodigde trekkrachten verminderen tot 50%.

Onder het motto hoe lager de kracht, hoe beter... werd ook de invloed van het bed in Trendelenburg uitgetest met hoofduiteinde 30° gekanteld. Zonder glijzeil is deze maatregel goed voor 15% minder trekkrachten. Met glijzeil is de winst beperkt afhankelijk van het type.

 

Type glijzeil
Traagschuimmatras
Tempur® 85 kg/m³
Alterneringsmatras
Alfa-excel®
Alterneringsmatras
+ Trendelenburg
Zonder hulpmiddel
44.52 kg
40.62 kg
34.38 kg
Hypersllide 134x74
24.36 kg
23.16 kg
16.48 kg
Hyperglide 130x70
20.44 kg
18.78 kg
17.28 kg
Handi-slide 130x70
14.94 kg
13.26 kg
Patiënt 94 kg, benen geplooid.

 
 

Invloed positie van de benen

Indien mogelijk worden de benen van de patiënt geplooid. Dit vraagt minder kracht bij het hogerop schuiven in bed. Wanneer echter het gewicht van de passieve benen mee op de matras rust, kunnen de krachten hoog oplopen. Vooral bij de standaard schuimrubber matras was dat het geval. De verpleegkundigen moeten dan 50% meer kracht uitoefenen. Een kuitrol, die de benen laat zweven, is een goede verbetering en scoort ergens tussenin.
Op de traagschuimmatrassen is het nadeel van de gestrekte benen minder uitgesproken. Men dient er wel rekening mee te houden dat de kracht sowieso al hoger liggen. Toch zal er met een glijzeil nog steeds 20% meer kracht nodig zijn wanneer de benen gestrekt op bed liggen tegenover de gebogen positie.

 

 

Invloed gewicht patiënt

Glijzeilen zijn aangewezen bij alle passieve patiënten:

* 60 kg: trekkrachten aanvaardbaar met een glijzeil op alle geteste matrassen.
* 78 en 94 kg: op koudschuimmatras glijzeil aanvaardbaar

* 78 en 94 kg: op anti-decubitusmatras glijzeil en Trendelenburg nodig
* > 94 kg: glijzeil, Trendelenbutg en tweede helper noodzakelijk

 

Gewicht patiënt
Traagschuimmatras
+ slide
Alterneringsmatras
+ slide
Alterneringsmatras
+ slide + Trendelenburg
60 kg
15.98 kg
78 kg
24.48 kg
18.54 kg
13.22 kg
94 kg
24.36 kg
23.16 kg
16.48 kg
118 kg
27.42 kg
36.96 kg
28.06 kg
Benen geplooid, Hyperslide 134x74

 

 

Invloed tweede helper

Een helpende hand is in de verzorging steeds welgekomen. Toch sluit een tweede helper het gebruik van andere hulpmiddelen niet uit. Op anti-decubitismatrassen blijven de trekkrachten nog steeds te hoog bij het hogerop schuiven, ook al trekt men met twee in de richting van de diagonalen van het bed. Voor patiënten van 78 kg is de combinatie van een tweede helper en glijzeil afdoende. Voor zware mensen (118 kg) is een gekantelde bedopstelling (Trendelenburg) noodzakelijk om net binnen de aanvaardbare grenzen op de Tempur matras te komen.

 

Traagschuimmatras
Alterneringsmatras
Tweede helper
21.6 kg
32.86 kg
Tweede helper en slide
11.16 kg
18.46 kg
Tweede helper, slide en Trendelenburg (78 kg)
11.08 kg
16.66 kg
Tweede helper, slide en Trendelenburg (118 kg)
20.76 kg
Benen geplooid, Hyperslide 134x74, patiënt 78 kg

 

Het positieve effect van glijzeilen mag duidelijk zijn. In het Heilig Hart ziekenhuis van Roeselare liggen de patiënten 24/24 uur op glijzeilen. Het type glijzeil hangt af van de toepassing per afdeling. Op verpleegkundige afdelingen is dat veelal de Hyperslide 134x74, die in deze studie vaak gemeten werd. Bij alle patiënten zwaarder dan 85 kg is de afspraak dat het glijzeil mee naar OK verhuist. Bij passieve patiënten wordt steeds een glijzeil gebruikt om de deze hogerop te schuiven en voor wisselhouding bij decubituspreventie.

 

Bijkomend besluit is ook dat de hulpmiddelen de toepassing van een goede techniek niet uitsluiten. Bij het ontwerp van patiëntenkamers dient hiermee reeds rekening gehouden te worden. Achter het hoofduiteinde van het bed zou een vrije ruimte van 45 cm moeten mogelijk zijn om gedraaide houdingen te vermijden.

 

Bron: Trekkrachten bij gebruik glijzeil, Lieven Maertens

Zie ook: Online cursus glijzeilen

 

 


ziekenhuisbed - plafondlift - glijzeilen - steunkousslide - hulpmiddelen - tilthermometer - rugradar -

MAPO index - PTAI - Dortmunder - ISO-TR 12296 - ergonomiebeleid zorg

 

 

© 2006-2017 www.ergonomiesite.be - Mailen naar Roeland Motmans